<< Nowiny | << Archiwum nowin
27 wrze郾ia 2013
Amnezja b這gos豉wiona. Schronowa recenzja 'Arkadii' Iwony Micha這wskiej - 20:37 - Cichutki Spec
Obrazek do newsa Trzynasty Schron poleca: Ksi捫ka w klimatach - 'Arkadia' Iwony Micha這wskiej
(Post)apokaliptyczne „klimaty” to dzi cz窷ciej 豉tka ni rekomendacja: strywializowanej do poziomu historyjek m這dzie鎍zej mi這軼i - literaturze o tej tematyce nie wr騜y si kariery d逝窺zej ni sezon czy dwa. Ta za, kt鏎a powsta豉 przed boomem na m這dzie穎w dystopi, nierzadko uznawana ju w pewnych kr璕ach za kultow - najcz窷ciej kojarzy si ze stereotypowym sztafa瞠m: typkami w goglach i maskach P-GAZ, zrujnowanymi miastami, zmutowan flor i faun, etc. Ale i na tym cmentarzysku fabu zal郾i造 diamenciki, pokroju cho熲y Drogi. Apokalipsa to bowiem sprawdzian z cz這wiecze雟twa w warunkach nieludzkich. Wojna si nie zmienia, zmieniaj si dekoracje; cz這wiek pozostaje w nich jednak t sam zagadk i wyzwaniem. Szeroko poj皻e „klimaty” daj szans, by porusza kwestie najwa積iejsze. Szans, nie gotow recept, podan 這pat i w mentorskim stylu.

Takiej szansy upatrywa豉m w Arkadii Iwony Micha這wskiej i nie ba豉m si powt鏎ki z m這dzie鄴wek. Niepok鎩 zmniejszy造 ju pierwsze recenzje powie軼i, pow軼i庵liwe, lecz pochlebne. Lektura za udowodni豉, 瞠 k這potliwy podtytu nie musi brzmie pejoratywnie. Ba, mo瞠 si nawet okaza r瘯ojmi pewnej jako軼i - mo瞠 nie wybitnej, ale na pewno sporej. Czy rzeczywi軼ie mo積a da ksi捫ce gwarancj? Przeczytaj recenzj na Trzynastym Schronie!

Amnezja b這gos豉wiona

Autor: Iwona Micha這wska
Tytu: Arkadia
Data wydania: 2013
Wydawnictwo: Videograf SA
Liczba stron: 256
ISBN: 978-83-7835-205-1

Pierwsze skojarzenie - niedobre. W陰czony sceptycyzm szepcze: By這! Micha這wska si璕n窸a w powie軼i po motyw mocno ju obci捫ony - zar闚no literacko jak i, nazwijmy to, „memetycznie”. Kraina wiecznego szcz窷cia bywa豉 sielsk wsi, rajem utraconym, utopi i pi瘯nym z逝dzeniem. Wesz豉 do niepisanego s這wnika skojarze codziennych, kt鏎ym pos逝guj si nawet ci, co na polskim grali w kropki. Autorka wst徙i豉 na kruchy l鏚, nawi您uj帷 do arkadyjskiego mitu w spos鏏 bardzo dos這wny - bo przez sam nazw. L鏚 ten ostatecznie nie za豉ma si, pojawi造 si jednak p瘯ni璚ia.

Tytu這wa Arkadia to pa雟two, zbli穎ne kszta速em do Polski i po這穎ne w quasi-Europie. Ba速yk, Niderland, Bohemia czy Waponia wyra幡ie sugeruj powi您ania z rzeczywisto軼i. W notce odautorskiej, zamieszczonej na karcie tytu這wej, dowiadujemy si jednak, i wszystkie postacie, narody, wydarzenia i miejsca w tej ksi捫ce s zmy郵one i nijak maj si do rzeczywistych. Prawdziwe s tylko uczucia.

Powiem wprost: nie kupuj takiego usprawiedliwienia. Pobo積e to 篡czenie, by nowe-stare nazwy, wpisane w mapy fikcyjnych krain, doros造 czytelnik traktowa jak poj璚ia czyste, istniej帷e tylko dzi瘯i fantazji pisarskiej. Bohaterki Micha這wskiej czytaj nasze, rzeczywi軼ie istniej帷e ksi捫ki znanych autor闚 (jak Tkacz Iluzji Ewy Bia這喚ckiej), imiona te nosz swojskie (Ania, Kinga, Paula). Pomieszanie dw鏂h 鈍iat闚 - w豉snego i realnego – z jednoczesn instrukcj, jak je nale篡 odbiera, uwa瘸m za wskaz闚k do嗆 這patologiczn i niejako pr鏏 zbudowania na si喚 陰cz帷ego je pomostu.

Podobny zabieg - pos逝giwanie si wymy郵onymi nazwami bez szczeg馧owego ich osadzenia w 鈍iecie przedstawionym – mo積a odebra dwojako. Albo jako kiepsk pr鏏 obej軼ia znajomo軼i reali闚 (grzech numer jeden wannabe pisarzy fantastyki i pow鏚, dla kt鏎ego to fantastyk w豉郾ie pisz), albo te jako poszerzenie pola widzenia tak autora, jak czytelnika. Niekiedy luki w tle fabularnym tworzone s 鈍iadomie, z premedytacj; rozmycie, p造nno嗆 ram autorskiego 鈍iata pozwala lepiej skoncentrowa si na szerszych problemach, kt鏎e poruszane s pod sk鏎k fabu造. Wi瘯sze niedookre郵enie to w drugim wypadku kr鏒sza droga do osi庵ni璚ia uniwersalno軼i tre軼i.

Przy tej lekturze mo磧iwe s obie interpretacje. Arkadia, kulej帷a w sp鎩no軼i reali闚, broni si na niwie symbolu i metafory. Esencj powie軼i s bowiem istotnie uczucia, emocje i skomplikowane relacje mi璠zyludzkie - mikroskala, kt鏎a jednak odbija skal makro: spo貫czn, polityczn, a nawet ekonomiczn, zaledwie naszkicowan, lecz przez to lepiej wplecion w histori protagonistki, nieznaj帷ej przesz這軼i. I wewn徠rz, i na zewn徠rz ludzie sk豉niaj si ku tym samym wyborom: ucieka, walczy albo wsp馧pracowa. Jednak to w豉郾ie ma豉, zamkni皻a spo貫czno嗆 wi瞛ienna oferuje to, czego nie zapewni dotkni皻y kataklizmem 鈍iat poza murami: regularne posi趾i, poczucie wzgl璠nej sta這軼i, pewnego bezpiecze雟twa, blisko嗆, a wreszcie spe軟ion mi這嗆. I mamy arkadi à rebours - czytelnik mo瞠 zapyta, co w istocie jest tutaj wysp szcz窷liw - zalewane wci捫 pa雟tewko, w kt鏎ym panuje chaos, czy zak豉d resocjalizacyjny (tak oficjalnie nazywa si plac闚ka) - z kontrowersyjn terapi wymazywania pami璚i, z ustalonym rytmem dnia, sta陰 obecno軼i stra積iczek i ubo簑chn ofert kulturow, ze specyficzn hierarchi i cweleniem najs豉bszych wi篥niarek?

Ma豉 „arkadia” jest jak oko cyklonu, kt鏎y nawiedza Arkadi-pa雟two, jak ma造 sztuczny raj po鈔odku piek豉. Woda uszczupla l康 o kolejne pi璠zi ziemi, statki z potrzebnymi artyku豉mi nie przyp造waj na czas, frustracja i bieda prowadz do zdziczenia ca造ch grup, gnie盥膨cych si w slumsach. Mieszka鎍y 篡j z dnia na dzie, nie planuj przysz這軼i, gdy woda mo瞠 zabra dom czy wiosk ka盥ego jutra. Tymczasem ciemnia zak豉du daje „pensjonariuszkom” szans jedyn w swoim rodzaju: rozpocz璚ia 篡cia od zera.

„Od zera” nie w sensie, w jakim podejmuje si zobowi您ania noworoczne, ale w wersji totalnej - kiedy ju nawykami, sztuczkami wychowawczymi rodzic闚 czy wp造wami r闚ie郾ik闚 „wykpi” si nie mo積a. Jest si now Helen, Wiol czy Roksan, i to wed逝g w豉snego wzorca. Po wyczyszczeniu pami璚i kszta速 z豉 czy dobra zale篡 tylko od wyboru. Helena trafia do celi za przest瘼stwo, kt鏎ego nie pami皻a. Nie podwa瘸 jednak wyroku, nie rozpacza po utracie pami璚i, nie pokazuje rog闚 - stara si po prostu funkcjonowa w zmienionych warunkach i by lepszym cz這wiekiem niezale積ie od tego, co zrobi豉. Starania te - rzecz oczywista - proste nie s. Helen otaczaj przecie dziewczyny o mrocznych 篡ciorysach, a wszystkie kobiety - i wi篥niarki, i cz這nkinie personelu - maj swoje bolesne sekrety. Kiedy w zak豉dzie dochodzi do zbrodni, u豉dzony ju w miar, nowy, wi瞛ienny 鈍iat bohaterki z powrotem wywraca si na nice.

Ca陰 t histori opisuje autorka prostym, niewyszukanym j瞛ykiem. Styl nie wychodzi poza warsztatow poprawno嗆, sprawia wra瞠nie zbyt surowego, czasami grz篥nie w opisach. R闚nocze郾ie jednak taki spos鏏 opowiadania pasuje do obranej narracji i osoby, kt鏎a straci豉 wspomnienia. Wszelkie spostrze瞠nia i prawdy, naiwne niekiedy dla czytelnika, Helena musi przecie zanotowa i odkry na nowo. Wspomnian surowo嗆 rekompensuj za to dialogi: proste, 篡we, bliskie mowie potocznej, niezwykle przy tym emocjonalne. 砰wi, pe軟i emocji s te bohaterowie, a w豉軼iwie bohaterki, kt鏎e dominuj w ksi捫ce - jest ich ca趾iem sporo jak na niedu膨 obj皻o軼iowo powie嗆, a ka盥a ma w豉sny, indywidualny rys osobowo軼i i nie jest to osobowo嗆 mia趾a i rozmem豉na. Nie da si przypisa Micha這wskiej do „literatury kobiecej”, a przynajmniej nie do tej spod znaku malinowych dwork闚, owocowych szminek i pluszowych sztambuch闚. Kobieco嗆 oznacza w tym wypadku wra磧iwo嗆, celno嗆 spostrze瞠, empati, pewn czu這嗆 w traktowaniu swoich bohater闚 i wreszcie g喚boki, zmys這wy koloryt tej prozy - sk豉niaj帷ej do refleksji, cho 鈔edniej j瞛ykowo. Przy tych atutach wyj徠kowo szkoda, 瞠 to akurat protagonistka otar豉 si o granic zawieszenia niewiary.

Kibicowa豉m jej sercem. Traktuj帷 Helen nie tyle jako posta, ale pewien symbol i no郾ik ponadczasowych warto軼i - dopingowa豉m j. I w kategorii „jak powinno by” popiera豉m jej d捫enia: do sprawiedliwo軼i, mi這軼i, wsp馧czucia. Niestety, czepliwy rozum nie do ko鎍a zaakceptowa bohaterk na poziomie „jak jest”: oto ca趾iem przeci皻na dziewczyna, ani bardzo solidnie zbudowana, ani zbyt agresywna czy wyszczekana i do tego nowa, startuj帷a z pozycji cwela - staje si w arkadyjskiej plac闚ce naprawiaj帷ym 鈍iat anio貫m, przy kt鏎ym najtwardsi mi瘯n, a ci mi瘯si gotowi ca這wa mu szaty. W ko鎍owych rozdzia豉ch mamy wprawdzie szans pozna co nieco z dawnej Heleny, cz窷ciowo powracaj帷ej do siebie samej, troch dobrej, troch z貫j (jakby nie by這, skazanej za zab鎩stwo), lecz nie dodaje jej to wi璚ej wiarygodno軼i. Udane „pisanie dusz” Micha這wskiej, kt鏎ego naprawd pisarkom (a cz窷ciej jeszcze pisarzom) brakuje, gubi si czasem, niestety, w s這wnym miodku. Oblepi豉 nim szczodrze autorka zw豉szcza scen mi這sn. Jednych opis aktu pomi璠zy Nadi a Helen zachwyci - subtelno軼i, taktem, szczeg鏊n, bo ultra kobiec wizj seksu, drugich - odtr帷i, znu篡 ckliwo軼i, 透awo軼i, egzaltowanym stylem.

Moje uczucia s tutaj mieszane; podoba mi si wzajemna 瘸rliwo嗆, ofiarno嗆 partnerek; chc sobie najpierw co da, dopiero potem wzi望, ich akt jest pi瘯ny i czysty, kontrastuje z powszechn brutalno軼i. Momentami odnosz jednak wra瞠nie przedawkowania patosu, szafowania zaimkami i swoistego p鎩軼ia na skr鏒y - ot, mi這嗆 od pierwszego wejrzenia, pomi璠zy kobietami, kt鏎e okoliczno軼i naturalnie sk豉niaj ku sobie, ale niekoniecznie od razu musz wyzwala pe軟, zaanga穎wan relacj homoseksualn. Brawa za to dla pisarki, 瞠 nie posz豉 w modne i oklepane prowokowanie „heteryk闚". Feminizm jako pochwa豉 wra磧iwo軼i - tak. Jako powrzaskiwanie o z造m, m瘰kim 鈍iecie - nie. I bardzo dobrze. Wiele typ闚 kobiet pokaza豉 Micha這wska w Arkadii, nie wybielaj帷 ich i nie os康zaj帷. Nie upolityczni豉 te w 瘸den spos鏏 t豉 ksi捫ki: dobre lesbijki nie walcz tu ze z造mi hetero, nie ma jednej partii, rz康u czy religii, kt鏎e mi璠zy wierszami autorka stawia豉by przed s康em. Ka盥y mo瞠 odnale潭 w sobie lepsz cz御tk. Je郵i cen ma by pami耩 - mo瞠 i warto j zap豉ci?

Tego ju tw鏎czyni Arkadii - specyficznego raju odwr鏂onego - nam nie powie. Chocia troch podpowiada: by szuka nie na zewn徠rz, ale w sobie. Niekoniecznie wspomnie, bo pami耩 jest perfidna i lubi wywleka na wierzch to, co chcia這by si zaciemni. Raczej sposob闚 kreacji w豉snego miniraju, postrzegania otoczenia z nadziej. Mo積a wypracowa sobie arkadyjskie poletko dobroci i empati, kt鏎a powoli zjedna nam sojusznik闚. Nie b鎩my si tak post瘼owa, zdaje si m闚i autorka, a ja bardzo si ciesz, 瞠 ma w sobie t odwag i wykorzystuje j bez dydaktycznych i moralizatorskich wpadek. Potrzebujemy arkadii. Je郵i raj nie istnieje, to przecie m鏬豚y. I dlatego warto Arkadi przeczyta, nawet je郵i ma par usterek. Warto te 郵edzi dalsze dokonania pisarki, kt鏎a naprawd umie m闚i o emocjach. Mo瞠 i 鈍iat nie potrzebuje takich wra磧iwc闚. Ale nigdy za ma這 poruszaj帷ej literatury. Tej niewra磧iwi nie stworz.

Za egzemplarz recenzencki dzi瘯ujemy Wydawnictwom Videograf.

Podgl康 newsa | Skomentuj newsa

<< Nowiny | << Archiwum nowin

X Apoc - Trzynasty Schron [ v 1.0 ] & PHP by Hammer